De ziekte van Gumboro

De ziekte van Gumboro of IBD (infectious bursal disease) komt wereldwijd bij kippen voor. Dit virus leidt vooral tot aantasting van de bursa, een orgaan dat een belangrijk onderdeel is van het afweersysteem van een kuiken. In Europa leiden Gumboro uitbraken vooral tot hoge sterfte (tot wel 80%) in getroffen koppels. De ziekte van Gumboro is dus een gevreesde aandoening bij kippen. Bij kippen die de ziekte overleven is het afweersysteem vaak aangetast, waardoor het risico op besmetting met andere aandoeningen groter wordt. Dit alles kan grote consequenties hebben op de prestaties van uw koppel.

Gumboro blijft in Nederland een zorgenkindje

Jaarlijks worden in Nederland tientallen uitbraken gemeld. Recent zijn er ook bedrijven besmet met een Gumboro veldvirus dat geen typische symptomen induceert maar waardoor een koppel wel slecht presteert. Tijd dus om Gumboro aan te pakken en de preventie via bedrijfshygiëne en vaccinatie te verbeteren.

Besmetting

Kippen nemen het Gumboro virus voornamelijk op via de bek, besmetting kan echter ook gebeuren via de ogen of het ademhalingsstelsel. Ze komen met het Gumboro virus in contact komen door:

  • Indirect contact met besmette dieren:
    via bezoekers of erfbetreders die eerder op een besmet bedrijf waren, via transportmiddelen of diversen materialen. Dit is bij Gumboro erg belangrijk aangezien het een zeer resistent virus is.
  • Direct contact van dier tot dier.
    Geïnfecteerde dieren scheiden het virus vooral uit via de mest.
  • Het virus dat vanuit de vorige ronde nog in de stal aanwezig is.
    Omdat het virus zo resistent is, overleeft het vaak de leegstandperiode en de desinfectiemaatregelen.
  • Verspreiding via de lucht.
    Dit wordt minder belangrijk geacht maar is niet uitgesloten.

Behandeling en controle

Voor kippen die een Gumboro infectie doormaken bestaat geen curatieve behandeling die het virus doodt. Enkel bacteriële complicaties kan men via gebruik van medicijnen onder controle trachten te krijgen.
Omdat het Gumboro virus erg resistent is, neigt het te persisteren op het bedrijf. Met intensieve reinigings- en desinfectieprogramma’s kan de infectiedruk verminderen. Toch is het vrijwel onmogelijk om het virus hiermee volledig weg te krijgen. Dat is dan ook de reden dat Gumboro makkelijk in meerdere opeenvolgende ronden de kop opsteekt indien geen extra maatregelen genomen worden na een uitbraak

Strikte preventiemaatregelen en vaccinatie zijn belangrijk

Vaccinatie en een goede bedrijfshygiëne hebben als doel het virus zoveel mogelijk buiten het bedrijf te houden en de verspreiding van stal tot stal of van ronde naar ronde te vermijden:


Bedrijfshygiene:

• Bezoekers enkel toelaten wanneer strikt noodzakelijk
• Stallen enkel toegankelijk voor dierverzorgers
• Bestrijding van knaagdieren en insecten
• Hygiëne van bezoekers: handen wassen, douchen, bedrijfskleding
• Hygiëne van materialen: gebruik van schone staleigen gereedschappen
• Voldoende lange leegstand tussen productieronden
• Reiniging en desinfectie van stallen en materialen tijdens de leegstand
• Goed gescheiden schone/vuile route

Vaccinatie

Vaccinatie zorgt ervoor dat de weerstand van de dieren tegenover Gumboro verhoogt. Wanneer goed gevaccineerde dieren met het veldvirus in contact komen, is het verloop van de infectie mild en worden de dieren niet ziek. Er bestaan meerdere soorten vaccins, de conventionele levende vaccins worden toegediend via het drinkwater.

Zorgvuldig toedienen van het vaccin

De levende Gumboro vaccins beschikbaar in Nederland kunnen prima bescherming opwekken tegen de heersende veldvirussen. Maar de werkzaamheid van die vaccins is afhankelijk van de wijze hoe het product wordt toegediend. Helaas komen fouten in de toediening via het drinkwater in de praktijk nog veelvuldig voor, zoals bijvoorbeeld:

  • onderdoseren (minder dan 1 dosis vaccin per dier voorzien)
  • kippen worden te lang of te kort uitgedorst
  • de koppel wordt met een te klein of te groot volume drinkwater geënt
  • restwater uit de drinklijnen wordt niet verwijderd waardoor het vaccin het einde van de drinkwaterlijn niet bereikt
  • drinklijnen bevatten een biofilm
  • er wordt een slecht werkend doseerapparaat gebruikt

Door de vaccinatie niet goed uit te voeren wordt het gewenste effect van een vaccinatie vaak niet bereikt: een deel van de kuikens is niet of niet goed gevaccineerd waardoor uw koppel alsnog vatbaar is voor een veldvirus en ziek kan worden. Gelukkig bestaat er nu ook de mogelijkheid om kuikens op de broederij op de eerste levensdag of in ovo te vaccineren waardoor u zich over bovenstaande toedieningsproblemen geen zorgen meer hoeft te maken.

De immuniteitskloof

Niet allen de uitvoering van het vaccineren is belangrijk, dit moet ook op het juiste tijdstip gebeuren. Kuikens krijgen van hun moeder maternale antistoffen mee die beschermen tegen het Gumboro virus. De antistoffen verdwijnen geleidelijk bij het ouder worden. Op een bepaald ogenblik valt de bescherming helemaal weg. De kuikens zélf antistoffen laten aanmaken door ze te vaccineren is daarom essentieel.
Maternale antistoffen zullen echter een klassiek levend vaccin ‘neutraliseren’ waardoor geen bescherming opgebouwd wordt. Pas wanneer de maternale titer voldoende gedaald is, krijgt een levend vaccin de kans om aan te slaan. Bij ieder kuiken treedt een periode op waarin het al gevoelig wordt voor een Gumboro infectie maar waarin het nog niet efficiënt gevaccineerd kan worden. Dit noemt men de ‘immuniteitskloof’ (zie figuur 1).

Het juiste moment van vaccineren

Om een Gumboro veldvirus zo weinig mogelijk kans te geven, is het tijdstip van vaccinatie enorm belangrijk: niet vroeger dan de maternale antistoftiter toelaat maar ook niet later! Aangezien de afname van maternale antistoffen volgens een vast patroon verloopt, kan een geschikte entleeftijd berekend worden op basis van de Gumboro titer van jonge kuikens.  Voor een betrouwbare entdatumbepaling is bloedonderzoek van een 20-tal ééndagskuikens per herkomst (VB) noodzakelijk, waarbij men bij het berekenen van het enttijdstip rekening moet houden met het type kip/ras en het te gebruiken levend Gumboro vaccin.

Eén of twee keer enten?

Meestal wordt gevaccineerd wanneer ongeveer 75% van de groep entbaar is. De overige 25% wordt beschermd door circulatie van vaccinvirus in de stal. In perioden van een hoge Gumboro infectiedruk of wanneer het een mengkoppel betreft (verschil in maternale titer) kan het zinvol zijn om twee keer te vaccineren. Dit gebeurt dan wanneer bv. 30% en 90% van de koppel entbaar is. 

De beste plek om te vaccineren is de broederij

Het correct uitvoeren van een drinkwaterenting is arbeidsintensief. Als we kijken naar een zeer geschikt moment van enten komen we uit bij de broederij. Daar komt alles samen; broedeieren netjes gestapeld in broedlades, kuikens dicht bijeen in kratjes: de ideale omstandigheden voor het individueel toedienen van een gumboro vaccin.

In ovo vaccineren van Gumboro op de broederij

Enten met een klassiek levend Gumboro vaccin op de boerderij kan een entreactie geven: een levend vaccinvirus moet immers vermenigvuldigen in de bursa, zal daarbij onvermijdelijk cellen van de bursa beschadigen en een onstekingsreactie induceren. Afhankelijk van het levend vaccin, intermediair tot hot, kan een kleine tot uitgesproken groeivertraging optreden en worden kuikens tijdelijke gevoeliger voor secundaire infecties. Door beschadiging van de bursa zal het afweersysteem ook tijdelijk niet optimaal functioneren, wat een impact kan hebben op andere vaccinaties. Bij in ovo vaccinatie wordt geen levend Gumboro virus toegediend, maar slechts een stukje van een gumboro virus via een niet schadelijk dragervirus. Bijgevolg ontstaat geen schade aan de bursa, dus geen impact op het afweersysteem. Bovendien wordt het dragervirus niet beïnvloedt door de maternale Gumboro antistoffen. De kuikens ervaren geen stress of entreactie waardoor ze zonder groeivertraging en goed beschermd opgroeien. Voor u als pluimveehouder scheelt dit tijd en u heeft de zekerheid dat alle kuikens van uw koppel de juiste dosering hebben gehad en hoeft u zich niet meer druk te maken over de immuniteitskloof van uw kuikens.

> Download factsheet Gumboro